خطايى ، على اكبر

مقدمه 27

خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )

سليمانيه و پاريس نقل شده است اواخر ربيع الاخر 922 هجرى است . هنوز اطلاعى خارج از آنچه از متن كتاب برمىآيد دربارهء مؤلف نداريم . نمىدانيم او از كدام شهر بود و به چه نيت و قصدى سفر به سرزمين چين را پيش گرفت تا به مصيبت در افتادن به زندان گرفتار آمد . محققانى كه دربارهء او تحقيق كرده‌اند او را بازرگانى دانسته‌اند كه به مرسوم و قواعد حكومت چين در آن عهد ، به عنوان « ايلچى » سفر كرد و احترامات مخصوص اين طبقه در حق او رعايت شد . همه گفته‌اند او از راه ماوراءالنهر به چين وارد شد تا اينكه خود را به خانبالغ رسانيد . 26 دليل اين امر ذكر نام شهرهائى است كه او از آنها گذشته بوده و نام آنها را بطور رديف آورده است . 27 از چند جاى اين تأليف كه مؤلف از مدت سفر خود ياد مىكند برمىآيد كه بطور كلى دورهء سفر او و همراهانش از صد روز درنگذشته است . آن موارد چنين است : - « و زياده از سه ماه در درون خطاى راه رفتيم . هرروز منزل ما در شهرى بود معظم . . . و هرگز منزل ، در صحرا واقع نشد . نه شب و نه روز در صحرا منزل نكرديم ، الا همه پيوسته شهر بود . » ( ص 53 ) - « و صد روز در درون خطاى تا خانبالغ رفتيم هرروز با اين تجمل آراسته . . . و در هيچ منزلى عاجز نشديم و هم در رفتن بدين‌ترتيب و هم درآمدن . » ( ص 58 ) - « و در يك قسم از دوازده قسم ملك چين سه ماه راه رفتيم . » ( ص 114 ) - « صد روز در درون ملك خطاى رفتيم متصل زراعت بود . » ( ص 150 ) - « و در سه ماهه راه رفتيم در سايهء درختان متصله » ( ص 150 ) مؤلف ، و دوازده نفر همراهانش ، بنا به اشارهء خود او ( ص 114 ) ، در اين مدت فقط به سياحت يك بخش چين موفق شد و تا به حدود سرحد قلماق نزديك رفت ( ص 168 ) . او بيست و شش روز از اين مدت را با همراهان خود در زندان گذرانيد . علت زندانى شدن او بنا به نوشتهء خودش آن بود كه يكى از همراهانش با مردى از اهل تبت درمىآويزد ، چندان‌كه به كشته شدن آن مرد تبتى مىانجامد ( ص 105 ) . ناچار جملگى آنها به زندان گرفتار مىشوند . چون آوردن عين عبارات على اكبر بيشتر گوياى مطلب خواهد بود به نقل آن مىپردازد :